برنامه ریزی، سازماندهی، بسیج منابع و امکانات، هدایت و کنترل پنج اصل اساسی مدیریت است. مدیران باید برای همه ی این اصول از مهارت کافی برخوردار باشند.

اقتصاد در خانواده

اقتصاد در خانواده
تدوین : طاهره کشوادی
خلاصه كتاب: امید ربانی: حروفچین : مصطفی رضایی- خانواده اولین محل پرورش نیروی انسانی سالم و مولد کار است.سرمایه های انسانی ف بهترین سرمایه ها در فرآیند پیشرفت جوامع می باشد. این فرآیند معمولاً دوره ای طولانی را طی می نماید.این دوره به بیش از 2 دهه از  عمر فرزندان بالغ می شود.
تدوین : طاهره کشوادی
حروفچین : مصطفی رضایی
طراحی جلد : ندا سهرابی
صفحه ارایی : شادی حیدری
نوبت چاپ : دوم ، پاییز 1386
شمارگان : 15000 نسخه
انتشارات : دانشگاه پیام نور
ISBN شابک : 9-350-387-964-978 :
قیمت : 250 تومان
نشانی : تهران – خیابان افریقا – بالاتر از ظفر – کوچه سایه – پلاک 77
سازمان ملی جوانان – معاونت مطالعات و تحقیقات .
تلفن : 22662275-021
فاکس : 22662310-021

فصل اول:
تولید در خانواده به دو گونه است :
الف:ایجاد و تربیت نیروی انسانی
ب :کسب درآمد
ایجاد و تربیت نیروی انسانی:
خانواده اولین محل پرورش نیروی انسانی سالم و مولد کار است.سرمایه های انسانی ف بهترین سرمایه ها در فرآیند پیشرفت جوامع می باشد.
این فرآیند معمولاً دوره ای طولانی را طی می نماید.این دوره به بیش از 2 دهه از عمر فرزندان بالغ می شود.
کسب درآمد:
کسب درآمد راه دیگر تولید در خانواده است که معمولاً به 3 گونه میسر است :
کار
ارث ، دریافت هدایا ، جوایز
سرمایه گذاری و پس انداز
«روزی شما بر 2 نوع است : روزیی که شما به دنبال آن می روید و روزیی که به دنبال شما می آید».
تلاش برای تولید و تأمین زندگی ، سیره ی اولیاء دین بوده است.سفر تجارتی شخص رسول اکرم قبل از نبوت در تاریخ مشهور و مزرعه ایجاد کرده اند.آثار چاههایی که ایشان حفر کردند هنوز در اطراف مدینه وجود دارد.
امام علی علیه السلام می فرمایند :«من یعمل یزدد قوه و من یقصر فی العمل یزدد فتره».
«آن کس که کار کند توانش فزونی یابد و آن کس که کم کار کند و بیکار باشد سستی (و ناتوانی)او افزون می گردد.»
داشتن مال باعث استقلال در زندگی ،استغنای روحی ،عزت و آبرومندی و کفاف و رفع نیازهای انسان است ولی باید توجه داشت که آنچه روح تلاش دائمی انسان می باشد ، توکل و چشمداشت بر اعطا و کرم الهی است واینکه هدف ثروت اندوزی محض نیست ، ذچه آنکه در حدیث شریف نبی اکرم صلی الله علیه و آله امده است :«مال اندکی که نیاز زندگی را برطرف کند و کفایت زندگی باشد بهتر از ثروت انبوهی است که انسان را غافل کند».
1-اولین راه کسب درآمد،کار واقعی
بعد روحانی او بر جسمش مقدم است لذا در تقابل دین و آبرو ،است که فدای دین می شود.صحیح نیست برای به دست آوردن درآمد ، شرف و انسانیت فرد فدا شود و فرد از هر راهی ولو با تن دادن به خواسته های پست دیگران به تأمین درآمد پردازد.این حساسیت در مورد زنان مضاعف است(که مثلاً به عنوان فروشندگی یا منشی گری در واقع وسیله ای برای جلب مشتری و درآمد بیشتر واقع شود)چه بهتر که انسان در تزاحم بین صبر بر کمبودها با کسب درآمد فراوان خصوصاً از راههای پست و حرام ،راه صبر و قناعت را پیش گیرد که اتفاقاً داشتن صبر در این مواقع موجب اجر و پاداش فراوان نزد خدا می گردد،و به کار بردن قناعت ،نیز باعث شکوفایی استعدادها و خلق ابتکارات می شود.
معیارهای «کار واقعی»:
1.کار باید مطابق «توان» و «علاقه» و «استعداد» فرد باشد به گونه ای که او از انجام دادن آن احساس مفید بودن و رضایت مندی داشته باشد.
2.کار باید به استقلال جامعه در ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و ... کمک نماید.
3.کار باید مولد باشد ، مولد کالا ف خدمات و...
4.کار باید دارای شرایط پیشرفت و ترقی و پایداری (امنیت شغلی) باشد.
5.کار باید شرافتمندانه باشد و به عبارتی نان حاصل از کار حلال باشد.
2-راه دوم:دریافت هدایا ، جوایز و...
بخش دیگری از راههای کسب درآمد خانواده می تواند از طریق هدایا(مثل هدیه های عقد و عروسی)،ارث ، جوایز و عیدیها باشد.
3-راه سوم:سرمایه گذاری و پس انداز
راه دیگر کسب درآمد ، سرمایه گذاری اقتصادی است که در خانواده انجام می شود.معمولاً خانواده با مدیریت صحیح اقتصادی مثل داشتن اولویتهای مصرف، صرفه جویی در هزینه های غیر ضروری و پس انداز مازاد درامد و ... می تواند اموال خود را به روشهای مختلف سرمایه گذاری نماید.این کار چندین فایده دارد:
1.پول و اموال ذخیره شده در خانه از خطراتی مثل دزدی،آتش سوزی و کاهش ارزش پول حفظ می شود.
2.پولها در جریان چرخه عمومی ثروت قرار گرفته و عموم مردم از آن استفاده می نمایند.
3.دغدغه ی فکری خانواده برای سرقت اموال ارزشمند خانه کم می شود.
4.در خانه ها و آپارتمانهای کوچک فضای بیشتری ایجاد خواهد شد. و هم چنین در هنگام اسباب کشیها هزینه و انرزی و دقت کمتری مصرف می شود.
5.پشتوانه اقتصادی برای تأمین مخارج خانواده در هنگام بروز مشکلات ایجاد می شود.
6.خلاقیت اقتصادی افراد خانواده به جهت تلاش برای شناخت و اجرای روشهای جدید سرمایه گذاری افزایش می یابد.
2-1-سرمایه گذاری و روش های آن
امام سجاد علیه السلام :«...استثمار المال تمام المروه»
«کمال جوانمردی به این است کهانسان مال خویش را سودآور کند.»
الف:می توان با خرید اوراق سهام شرکتها در سود آنها مشارکت نمود.
ب:خرید اوراق مشارکت یکی دیگر از راههای سرمایه گذاری می باشد.
ج: با سپرده گذاری در بانکها به روشهای کوتاه مدت ، دراز مدت،ارزی.
د : خرید زمین هم یکی از روشهای سرمایه گذاری توسط برخی از خانواده ها است.
ه : خرید باغ یا مزرعه ، که در شهرهای بزرگ می توان در مناطق حاشیه ای یا شهرکها نزدیک شهر انجام داد. در حدیث شریفی امام صادق علیه السلام می فرماید:«باغی یا مزرعه ای تهیه کن، زیرا که هرگاه حادثه یا مشکلی در زندگی انسان پیش آید و او بداند پشتوانه ای دارد که مخارج خانواده اش را تأمین می کند، با گشاده دستی بیشتری جانبازی و فداکاری می کند.»
نکته جالب در کلام معصوم علیه السلام هدف با ارزشی است که ایشان از تهیه ی درآمد بیشتر بیان می کنند و آن سخاوتمندی و بخشش بیشتر است.
«چه کسی است که به خدا قرض حسنه بدهد پس خدا آن قرض را به چندین برابر زیاد کند.»
در این روش گرچه به صورت ظاهری اصل پول ثابت مانده ولی با ایمان و عمل به آیه شریفه سود بازگشتی تا چندین برابر اصل سرمایه است و باور مسلمان آن است که آنچه نزد خداست بهتر و پایدارتر است تا آنچه که در نزد اوست.
در متون دینی عوامل دیگری هم برای افزایش درآمد و رزق معرفی شده است که با بررسی کلی آنها می توان این عوامل را به 3 دسته تقسیم نمود : عواملی که در ارتباط با خدا ، در ارتباط با مردم و در ارتباط فرد با خودش(تصحیح رفتارهای فردی خویش)، باعث افزایش رزق و درآمد می شود.
1.عواملی که در ارتباط با خدا باعث افزایش درآمد و روزی می گردد :
الف-تقوا و پرهیزگاری :
«من یتق الله یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لا یحتسب»
«هرکس تقوای الهی را پیشه خود سازد خدا هم راه بیرون شدن از سختیها را پیش پای او می گذارد و از جائیکه حساب نمی کند، به او روزی می رساند.»
تقوا التزام درونی انسانها برای انجام فرامین الهی و رعایت حدود و قوانین الهی می باشد.
ب -شکر نعمت و یاد خدا :
«لئن شکرتم لأزیدنکم»
هرگاه شکر نعمتها کنید حتماً شما را افزونی می بخشیم.
و نیز روایت از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می باشد که: کسیکه روزیش کم شده است زیاد تکبیر بگوید ، تا یاد خداوند باعث گشایش روزی او شود.
شکر نعمت و یاد خدا باعث افزایش روحیه ی سپاسگزاری در انسانها و توجه به منعم حقیقی و در نتیجه استفاده درست و بهینه از نعمتهای گوناگون و نیز امیدواری به فضل بی نهایت الهی و تلاش و توکل بیشتر می شود.لذا یکی دیگر از عوامل افزایش درآمد شکر نعمتها ویاد خداوند می باشد.
ج – استغفار و دعا و توکل بر خدا :
با توجه به معنی واقعی استغفار که طلب مغفرت و رحمت از خدا به خاطر رفتارهای نادرست و تصحیح روشهای زندگی براساس دستورات خدای رزاق و کریم است، انسان با استغفار موفق می شود هم به گونه ای صحیح و بیشتر و بهتر از مواهب زندگی استفاده نماید و هم به وسیله برقراری ارتباط با خدا از الطاف و فضل بیشتر او بهره مند گردد.لذا استغفار و توبه هم یکی دیگر از راهها و عوامل افزایش روزی است.چنانکه امام علی علیه السلام می فرماید: «اکثر الاستغفار تجلب الرزق» زیاد استغفار کن تا روزی را به سوی خود جلب کنی.
2.دسته دوم از عواملی که منجر به افزایش رزق می شود مربوط به رفتارهای انسان با سایر افراد جامعه است و از آن جمله است:
الف : نیکوکاری و خوش اخلاقی و مهربانی :
امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید :
«پاکی نیت وطراوت اندیشه،دوری از تنگ نظری در برخوردها،سهل گرفتن در زندگی با دیگران،گشایش چهره و خوش برخورد بودن با برادران مسلمان،گنجهای رزق آدمی و باعث افزایش روزی انسان خواهد بود.»
خوش برخوردی با مردم و سهل گیری با آنان باعث جلب محبت ورفاقت و اعتماد آنها می شود.
ب:انفاق ازدارایی و پرداخت حقوق مالی:
انفاق از دارایی های شخصی و پرداخت حقوق مالی به سایر مردم از یک طرف باعث افزایش درآمد دیگران و مانع از تجمع ثروتها در دست افراد معدود می شود.
3.دسته دسوم از عواملی که منجر به افزایش رزق می شود مربوط به رفتارهای انسان با خودش می باشد و از آن جمله است :
سحرخیزی و وضوی دائمی باعث شادابی روحیه ی فردی و سلامتی جسم او می گردد که همین دو عامل یعنی روحیه شاداب و جسم سالم و توانمند از مهمترین عوامل تلاش و کار و تولید بیشتر و در نتیجه کسب درآمد بیشتر می باشد.
ب : دوری از گناهان ، ظلم و نافرمانی خدا :
همچنان که پرهیز از گناه موجب افزایش روزی است گناه و بی مبالاتی در عمل به دستورات ئ احکام دینی به خصوص در حوزه ی کسب درآمد باعث کاهش و قطع روزی می باشد.
رزق و روزی واقعی آن چیزی است که خود انسان با گوارایی و خوش عاقبتی استفاده کند.
آنچه که از خانه های مجلل و وسایل رنگارنگ زندگی فراهم میآید در واقع زینت «برای زمین» است و زینت خود انسان در کمالات و ارزشهای انسانی است.
«به درستی که زن ریحانه و گل است نه پهلوان خشن.»
عن الرضا علیع السلام .... لا تؤخذ المرأَُِّة بنفقة ولدها
در مقایسه بین آفرینش و خلقت رزن ومرد، زن به طور طبیعی عهده دار امر باروری و زحمات و سختیهای ناشی از آن می باشد.
نوزاد تا سن یک سالگی بیش از اتمام سنین زندگی خود اطلاعات کسب می کند مقدار این اطلاعات به عکس العمل و علاقه والدین ، به خصوص مادر، بستگی دارد ، زیرا مادر به دلیل داشتن احساسات لطیف و عواطف زنانه و مادرانه تربیت و پرورش فرزندان را انجام می دهد.
بالاترین هدف زندگی مشترک، داشتن امنیت و آرامش و دلبستگی اعضای خانواده و در نتیجه تکامل و سعادت آنهاست.
از فرمایشات امام خمینی(ره) است که :
«اگر یک انسان شما تربیت کنید برای شما به قدری شرافت دارد که من نمی توانم بیان کنم.پس شما یک شغلتان این است که بچه های خوب تربیت کنید. اول مرتبه تربیت بچه در دامن مادر است، برای آن که علاقه ی بچه به مادر بیشتر از همه ی علایق است... مع الاسف در آن حکومت طاغوتی ... تبلیغ می کردند به اینکه زن چرا بچه داری کند ... یک بچه که در دامن مادر بزرگ نشود عقده پیده می کند ... بسیاری از این مفسده هایی که در جامعه پیدا می شود از این بچه هایی است که عقده دارند.این شغل (تربیت انسان) شغل انبیاء است.»
مادر با «مدیریت صحیح» می تواند اشتغال خارج از خانه را با توجه به «علایق» و «قدرت و توان» و «فرصت» خود انتخاب کند.
عواطف مادری خود نمی تواند آرامش و نشاط خانواده را تأمین نماید.
در مقایسه بین زن شاغل و زن خانه دار باید این توجه را داشتکه چنانچه وضعیت مادی یک زن شاغل از یک زن خانه دار بهتر باشد ولی این افزایش درآمد در مقابل از دست دادن آرامش زندگی، تربیت صحیح و کامل فرزندان، لذت سعات هم نشینی با خانواده و نیز ایجاد استرسو افسردگی و تنهایی های زودرس باشد، یک خسران محض و ضرر بزرگ و جبران ناپذیر است.زیرا مال روزی و امانت خداوند در نزد ماست.
«در حلال دنیا حساب و در حرام آن عقاب است.»
یکی دیگر از فعالیتهای زنان تشکیل یا شرکت در سازمانهای خیریه است.از فرصتهای اشتغال زنان ، پرداختن به فعالیتهای قرآنی و دینی است.آموزش و تعلیم به دیگران غنیمتی بزرگ است.افزایش آگاهی ها و مهارتهای دینی زنان موجب بالا رفتن کیفیت تربیت و اخلاق اعضاء خانواده می شود.

فصل دوم :
مصرف در خانواده
«حد وسط» بین دو روش مکروه و ناپسند،... [بین] زیاده روی و سختگیری.
برای داشتن مصرف صحیح ، برنامه ریزی اقتصادی لازم است.از آنجا که مصرف برای تأمین نیاز می باشد و نیازها هم هر روز تنوع و تعدد بیشتری می یابد و از طرف دیگر منابع درآمدی خانواده محدود می باشد، باید نیازها را طبقه بندی و تعیین اولویت کرد تا بین درآمد و هزینه ها ایجاد تعادل شود.
1-2-اولویتهای مصرف و مخارج خانواده
از یک دیدگاه نیازها دو گونه اند : نیازهای واقعی و نیازهای غیرواقعی و جعلی(مثل نیاز به سیگار)
امام کاظم علیه السلام می فرمایند: «هرکس روزی را از راه حلال، برای خود و خانواده اش فراهم آورد، مانند مجاهد در راه خدا است.»
در برنامه ریزی اقتصادی ابتدا باید:
1-  با تعیین هدف، اطلاعات لازم را جمع آوری کرد.
2- بودجه خانواده را پیش بینی نمود.
3- راههای مختلف برای اجرایی نمودن بودجه خانواده در نظر گرفت.
هدف کلی در برنامه ریزی اقتصادی داشتن خانواده ای سالم و موفق از نظر جسمانی – روانی می باشد.
گام اول جمع آوری اطلاعات است و برای این امر هم مهمترین کار یادداشت نمودن هزینه ها و درآمد خانواده است. با اینکار علاوه بر مشخص شدن هزینه های انجام شده، امکان تحلیل و بررسی آنها فراهم می شود.تعیین اینکه مهمترین رقم مخارج مربوط به کدام خرید و تا چه اندازه ضروری و حیاتی بوده، کمک بزرگی برای برنامه ریزی بودجه خانواده می باشد.در واقع با نوشتن مخارج و حساب و کتاب کردن ها، خانواده متوجه می شود اگر بی جهت پول صرف مخارجی گردیده که باید نمی شد در آینده از خرج آن جلوگیری کند.
در روایتی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد شده است که ایشان فرمودند:
«(از جمله نشانه های) مردانگی شکوفاسازی مال است.»
گام بعدی پیش بینی و تنظیم بودجه است که درباره آن به دو اصل باید توجه نمود:
اصل اول : تعادل
یعنی باید درآمدها با مخارج موازنه داشته باشد. لذا باید بودجه خانواده با کسری مواجه نشده، بلکه پس انداز هم به وجود آید تا خانواده بتواند از این پس انداز برای مصارفی مثل حوادث ناگهانی که هزینه زیادی را تحمیل می کند یا خرید کالاهای عمده مثل خانه، ماشین یا وسایل آینده ی فرزندان و ... استفاده نماید.
اصل دوم : کارآمد کردن بودجه
با توجه به این اصل، با کمترین هزینه و مخارج بیشترین بازده به دست می آید. مثلاً اگر قرار باشد هزینه ای برای تفریح و سرگرمی خانواده اختصاص یابد این کار می تواند صورتهای مختلفی داشته باشد مثل پیاده روی و قدم زدن در پارک و یا رفتن به سینما و ... می توان با انتخاب کم خرج ترین راهها بیشترین مطلوبیت و بازدهی را به خانواده داد.

خوراک :
امام رضا علیه السلام :
«خدای متعال هیچ خوردنی و پوشیدنی را جایز نکرد مگر آنچه که در آن سود و صلاح است و هیچ چیز را منع نکرده است مگر آنچه که در آن زیان و نابودی و تباهی است. پس هرچه سودمند و توان بخش جسم باشد و به بدن آدمی نیرو بدهد، حلال است ...»
از مهمترین نیازهای انسان، نیاز به خوراک به معنی اعم آن شامل آب، غذا، میوه، ... می باشد.اولویت اول در تأمین نیازهای مادی، تأمین نیازهای غذایی است.
امام رضا علیه السلام می فرمایند:
«اگر مردم حد میانه را در خوراک رعایت می کردند بدنهایشان پایدار می ماند.»
برای فعالیتهای مختلف بدن در سنین کودکی و جوانی و پیری به مواد غذایی گوناگون نیاز است که عمدتاً به 4 گروه اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از : پروتئینها، ویتامینها، قندها و چربیها.مثلاً  درمصرف گوشت می توان از سویا و یا قارچ استفاده کرد و بجای مصرف برنج و نان، سیب زمینی یا ماکارونی را به کار برد.
ارزش غذایی مواد خشک شده بالاتر از مواد یخ زده است.
برای پخت گوشت باید از حرارت ملایم استفاده کرد تا گوشت به خوبی نرم و آبدار شود، زیرا حرارت بالا سبب سفتی گوشت می شود.
موارد دیگری که در اولویت مصرف مواد غذایی قرار دارند چنین می باشد :
1.تغذیه زنان باردار باید به طور جدی مورد توجه قرار گیرد. این کار در درازمدت به نفع خانواده خواهد بود. تغذیه خوب علاوه بر تأثیر مثبتی که بر زایمان دارد، موجب رشد کامل جنین خواهد شد و از آنجا که پیشگیری مقدم بر درمان است.
2.تغذیه صحیح کودکان در سنین بلوغ (بخصوص دختران) عامل مهمی در صرفهد جویی های دراز مدت بهداشتی و درمانی و دورانهای بزرگسالی و پیری آنها خواهد بود.
3.بیماران و سالخوردگان هم در اولویت تغذیه ای قرار دارند. تغذیه خوب، دوران درمان بیماران را کاهش می دهد و تغذیه مناسب سالخوردگان مانع ضعیف و بدتر شدن وضع آنها می شود.
4.معمولاً صاحبان کالا و تجارت پیشگان برای فروش کالاهای خود تبلیغات وسیع و پر جاذبه ای انجام می دهند، همچنین بسته بندی زیبا و رنگارنگ کالاها که در طبقات مغازه ها و سوپر مارکتها بر روی هم چیده شده عامل مهمی برای مصرف بیشتر و بیشتر خانواده ها شده است.ولی اولیاء خانواده به خصوص «زنان» نقش مهمی را در ایجاد و حفظ یا از بین بردن یک عادت غذایی خوب یا بد دارند، در خرید و مصرف کالاهای تغذیه ای به شدت باید مراقب بود که فریب رزق و برقهای ظاهری را نخورده و به درصد تغذیه ای و بهداشتی کالا توجه نمود. مصرف غذاهایی چون کالباس، سوسیس، همبرگر و کلاً گوشتهای مخلوط و هم چنین چیپس ها و پفکها از جانب هیچ کارشناس تغذیه ای توصیه نمی شود و برای مصرف کالاهایی مثل شکلاتها، شیرینی ها و نوشابه های صنعتی باید محدودیت قائل شد.
5.در مدیریت آگاهانه ی خانواده خرید موادغذایی به مقدار لازم و کافی انجام می شود. به خصوص در میهمانی ها لازم است دقت شود که به عنوان میهمان به اندازه و درست غذا بخوریم و به عنوان میزبان نیز بیش از اندازه و با تنوع زیاد غذا تهیه نکنیم، این مسأله علاوه بر صرف هزینه ی مادی و زمانی بیشتر، برای سلامتی هم مضر است.
6.امروزه که با مشکل تقریباً غیر قابل گریزی به نام «آلودگی هوا» روبرو هستیم، باید مراقب باشیم با مصرف غذاهای چرب، شور و خیلی شیرین احتمال ابتلا به بیماری هایی مثل سرطانها، پوکی استخوان، ناراحتیهای قلب و گوارش را افزایش ندهیم.
3-2- پوشاک
«ای فرزندان آدم برای شما لباس را آفریدیم تا زشتی های بدن شما را بپوشاند و زینت شما باشد.»
لباس، زینت بدن و پوشش و حفاظ آن از سرما و گرما می باشد.نعمتی را که خدای لطیف و رحیم به وسیله ی ایجاد مواد اولیه و تهیه و استفاده، آن را در اختیار بشر قرار داده است. لباسهایی از کتان و پنبه و پشم و ابریشم و حریر برای حفظ و زینت بدن، لباسهایی مثل زره که برای دفاع از بدن در مقابل دشمنان است.
نکاتی در مورد لباس
1.در نگرش اخلاقی لباس پوشیدن به قصد تفاخر و خودنمایی مردود شمرده شده است.
2.هر چند که اسراف در پوشاک مثل اسراف در هر امر دیگری صحیح نیست ولی باید دقت نمود که داشتن چند دست لباس برای مصارف مختلف در زندگی، اسراف نیست.چنانچه شخصی از امام کاظم علیه السلام سؤال نمود.«انسان دارای ده پیراهن باشد اسراف است؟فرمودند : نه و این بیشتر موجب نگاهداری لباسهای اوست.
لذا لباس متعدد داشتن ، خود نوعی رعایت اقتصاد است، زیرا که اگر یک لباس مدام پوشیده شود زود کهنه و پاره می شود و اگر چند لباس باشد و به نوبت پوشیده شود برای زمان بیشتری دوام می آورد.
3.شخصیت اجتماعی افراد معمولاً به نوع لباس آنان ارتباط دارد. افراد جامعه باید به این توجه داشته باشند و لباسی که مایه آبرو و حیثیت اجتماعی است، در هر جا نپوشند و آن را درست نگهداری کنند تا دوام بیشتری داشته باشد و دوباره نیاز به خریدن چنین لباسی پیدا نشود. با خرد ورزی و مدیریت و استفاده صحیح از لباسها ، می توان از این خطر بزرگ در امان ماند.
4.پوشیدن لباسی که باعث تحریک جنسی شود برای غیر همسر حرام است. پوشیدن لباسهای تنگ و چسبان و بدن نما صحیح نیست. این نوع لباسها از آن جهت که حجم اندامهای جنسی انسان را در معرض دید همگان قرار می دهد، باعث می شود نگاه دیگران به خصوص جنس مخالف به انسان نگاهی پست و لذت جویانه باشد و از حیثیت و ارزش انسان بکاهدو
5.رنگ لباس به خصوص در محیط خانه؛ بهتر است شاد و روشن باشد تا به شادابی فرد و سایر افراد خانواده کمک کند ولی در منظر نامحرم لباس باید از حیث طرح و رنگ به گونه ای باشد که جلب نظر نکند.
6.یکی از موارد غصب هم ندادن خمس اموال است.
7.برای نگهداری لباس باید توجه داشت که اتو زدن و تاکردن آن علاوه بر آراستگی لباس باعث دیرتر کثیف شدن آن می شود و اگر لباس ها بعد از اتوشدن به چوب رخت آویزان شود بهتر حالت خود را حفظ می کند.
8.برای نگهداری لباسها تا فصل آینده حتماً باید آنها را با استفاده از مواد ضد حشرات مثل نفتالین یا در پوششی (پلاستیکی یا پارچه ای) پوشاند.
9.لباس باید آزاد و راحت باشد. به خصوص برای کودکان ، که در سن رشد و دائم در حال بازی و جست و خیز هستند.
10.چون بچه ها رشد سریعی دارند می توان لباسهای آنها را برای فرزند بعدی نگهداری کرد یا به صورت تمیز و مرتب به کودکان نیازمند داد.
11.برای شستشوی لباسها باید دقت نمود که لباسها از جنس و رنگ نزدیک به هم باشند.
از انداختن لباسهای زیر با سایر البسه در ماشین لباسشویی پرهیز شود چون ممکن است موجب انتقال بیماریها شود.
12.در مورد خرید لباس می توان فروشگاههای مطمئن را که با قیمت مناسب لباس می فروشند، شناسایی کرد تا از هدر رفتن وقت در خیابانها و فروشگاهها جلوگیری شود.
در مورد خرید عید نوروز می توان به فاصله ی 3-2 ماه به نوروز خرید را انجام داد.همچنین خرید لباسهای دست دوم خارجی به دلایل بهداشتی و کم دوامی این نوع البسه ، صحیح نیست.
13.آموزش خیاطی و دانستن نکات مربوط به آن در زندگی، یک هنر خوب برای دختران می باشد.
4-2- مسکن
«والله جعل لکم من بیوتکم سکناً»
«و خداوند خانه های شما را محل آرامش قرار داد.»
1.از ویژگی های مهم مسکن خوب، همسایه خوب است. لذا برای سکونت در هر خانه و منطقه تحقیق و پرس و جو کمک مهمی برای داشتن آرامش مادی و روحی است. این ضرورت در مورد خرید مسکن به مراتب جدی تر از اجاره مسکن است.
امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:«سل عن الرفیق قبل الطریق و عن الجار قبل الدار»یعنی «قبل از مسافرت از وضع رفیق (هم سفرت)و قبل از سکونت در خانه ای ، از وضع همسایه ات تحقیق و پرس و جو کن.»
2.ویژگی استحکام بنا.
3.وضعیت داخلی بنا از جهت آفتابگیر بودن اتاقها
4.از جهت جغرافیای محل سکونت ، نزدیک بودن مسکن به محل کار و تحصیل ، داشتن امنیت ،نزدیکی به مراکز بهداشتی، درمانی، ورزشی و مراکز خرید و خدمات عمومی و هم چنین نزدیک بودن به محل سکونت بستگان از ویژگی های یک مسکن خوب است.
راههای تهیه مسکن :
1.یکی از طرق تهیه ی مسکن اجاره نمودن خانه یا آپارتمان است. اجاره نشینی از یک جهت سخت و از جهتی دیگر مفید است. از جهت مستأجر دغدغه مالیات و عوارض و آسفالت پشت بام و نم کشی دیوار همسایه و تعمیرات اساسی و غیر اساسی را ندارد مفید است و از جهت اسباب کشیهای سالانه و دائم در فکر پیدا کردن مسکن مناسب بودن ،هزینه های حمل اسباب و کرایه ماشین و پرداخت حق بنگاهی ،سخت است. بنابراین بهتر است خانواده هر چه زودتر به خرید مسکن اقدام نماید.
خوشبختانه اکنون دولت به شیوه های مختلف ،به صاحب مسکن شدن مردم کمک می نماید مثل اجاره به شرط تملیک، ارائه تسهیلات بانکی و...
تحصیل:
از اقلام سبد هزینه خانوار، خرج تحصیل افراد خانواده می باشد. امروزه آموختن سرعتی به مراتب افزون تر از گذشته دارد غیر از آنکه گستره ی آن تقریباً تمام افراد خانواده رادر بر گرفته است. زمان سرمایه عمر آدمی است.
تشویق قرآن بلکه ارزش واسطه ای است . به صورت کلی می توان گفت این گونه گفت که تا وقتی که «علم نافع» برمبنای استعداد و علاقه انسان باشد و انسان را به کمال واقعی که همان تقرب به خداست یاری کند ، و ارزشهای دینی و کرامت انسانی در راه تحصیل علم خدشه دار نشود، لزوم تحصیل علم احساس می شود و خانواده هم مسئول ادب و تربیت و آموزش فرزندان می باشد و هزینه کردن در این امور هم از اولویتهاست. آموزشهای مقطعی و کوتاه مدت تابستانی است.
مطالعه ی نشریات مفید، فراگیری همیشگی آموزه های دینی و قرآنی در تمام سنین و ... آموزش از راه دور، آموزش مجازی موجب ارتقاء بهره وری و در نتیجه کاهش هزینه ها، رشد، و تربیت نیروی انسانی است.
6-2- بهداشت و درمان
حضرت رسول اکرم(ص) :«تنظفوا بکل ما استطعتم فان الله تعالی بنی الاسلام علی النظافة و لن یدخل الجنة الا کل نظیف»
«بهداشت را رعایت کنید به هر میزان که در توان دارید. همانا خداوند تعالی اسلام را بر پایه نظافت و بهداشت بنا کرد و هرگز داخل بهشت نمی شود مگر فرد پاکیزه.»
از اقلام سبد هزینه ی خانوار ، بخشی هم به بهداشت و درمان اختصاص دارد. هزینه برای بهداشت به مراتب به صرفه تر از پرداخت هزینه ی درمان است، وخود باعث جلوگیری از ایجاد بیماریها و هزینه های گران درمان می شود.
مدیریت خانواده (به خصوص زنان ) نقش مهمی در ایجاد تقویت رفتارهای صحیح بهداشتی در داخل و خارج خانه دارند.
نظافت عمومی اتاقها و فضای خانه، تهیه ی بهداشتی غذاها،نظافت آشپزخانه که کانون مهمی برای تکثیر میکروبها است،شستشو و اتوی لباسها و هم چنین عادت دادن بچه ها به نظافت پ دائمیدستهاودندانها،استحمام،مرتب کردن رختخواب و البسه و لوازم شخصی خود رفتارهای ساده و عادی روزمرهاستولیدرواقعازبسیاریبیماریها و از تحمیل هزینه های گزاف بر خانواده جلوگیری می کند.
آموزش و رعایت نظافت عمومی در مدرسه و خیابان و محل کار، رعایت جدی مقررات رفت وآمد مثل عبور از خیابان در محلهای مجاز ،پرهیز از ایجاد انواع آلودگیهای صوتی، رعایت حق تقدم و... از اموری است که علاوه بر سهل و روان شدن بسیاری از گره های موجود در جامعه، از حوادث غیر مترقبه ، پر هزینه و گاه مرگبار جلوگیری می کند.
7-2- اوقات فراغت : مهمانی ،مسافرت ، تفریح
«سافرو تصحوا»
پیامبر اکرم صلی الله علیه آله فرمود :«مسافرت کنید تا سالم بمانید.»
همه ی زندگی کار نیست بلکه برای بهتر کارکردن فرصتهایی برای رسیدگی به خویشتن و نیز تفریح لازم است.خانواده ی سالم سعی دارد بخشی از درآمد و زمان خود رابه تفریح سالم اختصاص دهد. تفریحات می تواند به شکل مسافرت،د گردش در تفرجگاهها، مهمانی دادن، مهملنی رفتن، دید و بازدیدهای فامیلی و دوستانه باشد.
یکی از بهترین استفاده ها در روزهای تعطیل دیدن اقوام و نزدیکان به خصوص پدر ومادر است.
چه خوب است برخی از جمعه ها، خود و فرزندانمان در نماز جمعه شرکت کنیم که همین امر غیر از اینکه انجام یک وظیفه دینی – سیاسی است، حضور در فضای معنوی نماز جمعه و هم نشینی با افراد مؤمن و استفاده از مزایای جانبی مثلنمایشگاههای کوچک و بزرگ کتب، نوار، سی دی، مجلات و... موقعیت با ارزش و مطلوبی برای گذراندن یک روز تعطیل می باشد.
برگزاری مهمانی های سالم و دوستانه، استفاده دیگری برای گذران اوقات فراغت می باشد.
استفاده از پارکها و فضای سبز داخل و خارج از شهرها و نیز کوهستانهای اطراف محل زندگی و حتی اماکن تاریخی مثل موزه ها ، مساجد، امامزاده ها، تفریح سالم و کم خرجی برای خانواده ها می باشد. برای کم تر شدن خرج این تفریحات می توان غذا را در خانه تهیه نمود.آنچه که این تفریحات را شیرین می کند خوش اخلاقی، صداقت و رفاقت، صمیمیت و همکاری، همبازی شدن بچه ها با یکدیگر و پدر و مادر با بچه ها ، کم توقعی و کسب تجربیات نو در زندگی می باشد.
حتی در مواردی می توان به صورت گروهی هدیه ی مشترکی که خرید آن فعلاً برای جوانان مقدور نیست ولی نیاز ضروری زندگی آنها می باشد را تهیه نمود.
8-2- تزئین، آرایش، عطر، وسایل رفاهی
امام صادق (ع):«ان الله عزوجل یحب الجمال و التجمل»
«هماناد خداوند عزوجل زیباییی و آراستگی را دوست دترد.»
ازموارد استفاده صحیح درآمد خانوار تهیه وسایل آرایش و نظافت و عطر می باشد.
آنچه از تعالیم دینی رسیده، تأکید بر آراستگی ظاهری انسان چه در محیط خانه و چه در برخورد با عموم مردم دارد. برخی از عالمان آراستگی ظاهری را «حق بزرگ انسانی و اجتماعی» می دانند. زیرا اینکار موجب خرسندی مردم می شود پس همه باید ملزم به آن باشند، چون در اجتماع ظاهر می شوند و با یکدیگر روبرو می گردند و روی یکدیگر تأثیر می گذارند.
استفاده از عطر در حال عبادت و در خانواده توصیه شده است. امام رضا (ع) می فرمایند:«شایسته است که انسان هر روز عطر بزند و اگر نتوانست یک روز در میان و اگر نتوانست در هر جمعه و این اندازه را ترک نکند.»خوشبویی موجب جلب دلها می شود. نماز معطر ثوابی برابر با هفتاد نماز بدون عطر را دارد.
زیرا ملائکه و قوای معنوی و مأموران الهی که به نماز و عبادت انسان متوجه اند از بوهای خوش تغذیه می شوند.
البته در مورد استفاده از لوازم آرایشی باید از اسراف پرهیز کرد و حتی المقدور از خرید انواع فراوان و به خصوص نوع خارجی آن خودداری نمود.
هم چنین خانمها باید توجه داشته باشند استفاده از زینتهای دست و گردن و آرایش صورت در منظر نامحرم از نظر شرعی کاری ناپسند و حرام می باشد. التزام به امر شرعی در همان گام اول، غیر از آنکه موجب بالا رفتن حریم و شخصیت زن می شود، از بسیاری عواقب ناپسند و خطرناک که در کمین زنان می باشد، نیز جلوگیری می کند.
در قرآن کریم می فرماید : «زنان حق ندارند زینت خود را آشکار سازند مگر برای محارم خود.»
در توضیح این مطلب باید گفت که اقتصاد اسلامی زندگی رابه سه نوع تقسیم کرده است، زندگی ضروری، زندگی رفاهی، زندگی تجملی.
زندگی ضروری یعنی همه از خوراک و پوشاک و مسکن بهره مند باشند.
زندگی رفاهی را هم اسلام می پسندد که انسانها بخصوص مسلمانها از غذای خوب، ازدواج، رفاه، آسایش بهره مند باشند ولی زندگی تجملی را اسلام نمی پسندد و آن را نهی کرده است. که تجمل گرایی در خانواده ها و ملتها سرآغاز دردسرها و نابودی است و موجب ورود در عذاب دردناک جهنم می شود.
تکنولوژی و مصرف باید در خدمت انسان باشد نه آنکه انسان در خدمت تکنولوژی و مصرف.
مهمترین نکاتی که برای خرید لوازم زندگی باید به آنها توجه داشت عبارتند از:
لزوم و ضرورت جدی کالای مورد نظر برای رفع نیازهای واقعی خانه -
- استحکام و دوام
مصرف کم انرژی -
- عدم وجود جایگزین مناسب تر برای آن
- عدم چشم و هم چشمی در خرید کالا
- تولید کالا در داخل
امام علی علیه السلام :
«... فقراء المسلیمن اشرکو هم فی معیشتکم...»
«فقیران مسلمین را در زندگی، شریک خویش سازید.»
بخش دیگری از اقتصاد در خانواده مربوط به انفاق و تعاون و همکاری های اجتماعی است.
بر خانواده های مرفه و سایر مسلمانان نیز لازم است که به فکر نیازمندان باشند چه به صورت فردی یا از طریق سازمانهای مطمئن خیریه و مددکاریهای اجتماعی به آنها کمک کنن و از زیادی مال خود به آنها ببخشند.
«(وای بر آنان که) ... از دادن وسایل زندگی به یکدیگر دریغ می کنند»،ماعون وسایل زندگی و نیازمندیهای روزمره است.پیامبر اکرم(ص)می فرماید : «هرکس از همسایه اش چیزی را که مورد نیاز اوست دریغ کند، خدا در روز رستاخیز لطفش را از او دریغ کند.»
در جامعه موارد زیادی است که می تواند مشمول کمکها و همکاری های اجتماعی شود، مثل تهیه جهیزیه دختران، خرج درمان، تهیه آذوقه برای مستمندان به خصوص در ایامی مثل ماه مبارک رمضان و اعیاد که بیشتر مورد نیاز است.
اولاً نیکی کردن برای خویش است و ثانیاً موجب برکت و نمو اموال خود انسان می شود و ثالثاً باعث ایجاد محبت و گسترش عواطف انسانی در جامعه و جلوگیری از ایجاد کینه و بغض در دل نیازمندان می شود و دعای خیر آنها نیز بدرقه کار نیکوکاران خواهد بود.
«فمن یعمل مثقال ذرة خیراً یره»
در اینجا از تأثیر نقش زنان نباید غافل شد که در تشویق شوهر و فزرندان و انجام امور خیریه و دادن صدقات و شرکت برای اهدای هدیه در ایامی چون روز نیکوکاری، امداد رسانی به محرومین و مصدومین حوادث غیر مترقبه و ... سهم بسزایی دارند.
«بدانید از هر گونه درآمد و سودی که نصیب شما می شود یک پنجم آن، از آن خدا و پیامبر و امامان اهل بیت است.»
مالیات پولی است که در قبال حقوق شهروندی خود می پردازیم و از بابت پرداخت ان، از امکانات رفاهی شهری بیشتری برخوردار می شویم در حالیکه خمس مالی است که متعلق به امام زمان علیه السلام وسادات فقیر و یتیم و مسکن می باشد.
عمده ترین مواردی که خمس آن واجب است، منفعت کسب می باشد.
افرادی که دارای حیوانات گاو و گوسفند و شتر و یا صاحب طلا و نقره و یا مالک گندم و جو و کشمش و خرما باشند بعد از دوازده ماه چنانچه این اموال در حد نصاب خاصی باشد پرداخت زکات آن ها واجب می باشد.
11-2- صرفه جویی در مصرف
از مهمترین شیوه های مدیریت در خانه، حرکت و تلاش برای صرفه جویی در مصرف می باشد.
راههای صرفه جویی:
صرفه جویی در مصرف انواع انرژی های برق، گاز و ... : مثل استفاده زیاد از لامپهای برق به خصوص در ساعات اوج مصرف، استفاده از لامپهای کم مصرف و...
صرفه جویی در مصرف آب : مثل استفاده کمتر به هنگام شستشوی ظرفها، استحمام بچه ها(شیرآب را کمتر باز کرده تا جریان آب کمتر شود و یا استفاده از سر دوشهای مخصوص که با زیاد کردن فشار آب، مقدار آب مصرفی را کاهش می دهند) و یا تا حد امکان عدم شستشوی حیاط و ماشین با آب تصفیه شده و....
صرفه جویی در مصرف غذا : مثل عدم خرید بیش از اندازه نیاز مواد غذایی، نگهداری صحیح مواد غذایی و جلوگیری از فساد آنها.
صرفه جویی در پوشاک : مثل نگهداری صحیح از لباسها، نگهداری لباس تمیز و سالم بچه های بزرگتر برای کوچکترها.
صرفه جویی برای خرید هدیه : مثل آموختن شیوه های کاردستی و هنرهای دستی و تزئینی.
صرفه جویی در وسایل مدرسه بچه ها : مثل آموزش نحوه ی استفاده ی صحیح از کیف و کتاب و قلم و دفتر و روپوش به فرزندان، تا مدت طولانی تری از آنها استفاده شود و حتی برای بچه های بعدی نگه داشته شود.
صرفه جویی برای استفاده صحیح از وسایل خانه : مثل تلویزیون، بخاری و... دفترچه های راهنما همراه ای وسایل است، خواندن دقیق این دفترچه ها و عمل به دستورالعملهای آن
صرفه جویی در مسکن : می توان با گذشت و بردباری و توجه به حقوق یکدیگر، حداقل برای مدتی از منزل پدرشوهر یا پدر زن استفاده کردو
صرفه جویی در زمان : با برنامه ریزی و پرهیز از بی نظمی باید مدیریت زمان را بر عهده گرفت.
صرفه جویی در تولید زباله : با تفکیک زباله ها از خانه می توان عملاً بخشی از زباله ها به خصوص روزنامه های باطله، دفاتر غیر لازم و کاغذ و مقواهای مصرف شده در خانه را به چرخه تولید بازگرداند.زباله های از جنس پلاستیک را هم می توان به چرخه بازیافت برگرداند.

فصل سوم :
آموزش رفتارهای مطلوب اقتصادی به فرزندان
بخش مهمی از مسائل اقتصادی خانواده آموزش و تربیت رفتار صحیح اقتصادی به فرزندان است. آموزش اقتصاد به فرزندان به 2 گونه مستقیم و غیر مستقیم صورت می گیرد. بخش غیر مستقیم که مهمتر هم هست، روش و نوع عملکرد والدین است که خواه حتماً به فرزندان منتقل می شود.
مهمترین گام در تربیت صحیح اقتصادی فرزندان (مثل سایر زمینه های تربیتی)، تصحیح عملکرد والدین است.
در شیوه ی دوم، والدین یا مربیان به گونه ای مستقیم عمل می کنند.
1-3- فرزندان و مالکیت
کودکان خیلی زود با مفهوم مالکیت آشنا می شوند. از همان زندگی بچه ها در بازی با خواهر و برادر و همسالان خود با معنای «مال من» و مفهوم اینکه «دیگران حق تعرض به محدوده و اموال او دارند» مأنوس می گردند.
در این دوران مسائل زیادی است که یادگرفتن آنها برای فرزندان ما ضروری می باشد. برخی از این مسایل احکام شرعی مسائل اقتصادی امت که والدین باید باید با توجه به فتاوای مراجع تقلید خود آنها را بشناسند و به فرزندان هم بیاموزند. ولی ذکر برخی از این مسائل در اینجا هم بی مناسبت نیست :
اگر فرزند دختر ده ساله یا بزرگتر و پسر 15 ساله یا بزرگتر از طریق کسب ، مالی به دست آورند پرداخت خمس آن بر آنها واجب است.
داد و ستد کودک اگر به طور مستقل – نه از سوی ولی – باشد باطل است خواه هردو طرف معامله کودک باشند یا یک طرف آن.
داد و ستد کودک ممیز در چیزهای کم ارزشی که رسم مردم در آنها بر معامله با کودکان است، باطل نیست.
کودک نمی تواند قرض بدهد یا بگیرد، اجاره بدهد یا مالی را ببخشد یا چیزی را عاریه دهد یا امانت بدهد یا امانت بگیرد.
2-3- فرزندان و خرید
یکی از امور اقتصادی خانواده ها،خرید کردن فرزندان می باشد. خرید کردن از کارهای خوبی است که می تواند هم باعث همکاری فرزندان در امور خانه بشود تا کمکی به انبوه کارهای پدر و مادر باشد و هم عاملی برای ایجاد حس مسئولیت و مهارت برای زندگی مشترک آینده آنها باشد.
اگر با فرزندتان به خرید می روید :
در مورد اجناسی که می خواهید خرید کنید از آنها نظر خواهی کنید تا توجه آنها به ملاکهای خرید مثل کیفیت و قیمت مناسب، تولید داخلی بودن ، سالم بودن کالا، شماره ی پروانه ، تاریخ تولید و... جلب شود.
از همان آغاز از خرید های غیر ضروری خودداری کنید تا این کار برای بچه ها به عنوان یک عادت دربیاید نه اینکه جذب رنگ و ظاهر و تبلیغات کالاها شوند و هر چه در چشم زیبا آید در سبد خرید قرار داده شود بلکه خرید را متناسب با مقدار پول موجود و نیاز واقعی و با توجه به اولویتهای خانواده باید انجام داد.
اگر فرزندتان را به خرید می فرستید :
به مقدار لازم پول در اختیار او قرار دهید. منظور از لازم، نه مقدار کمتر از میزان کالای سفارش شده است تا فرزند شما پس از خرید مقروض و یا احیاناً سرافکنده در مقابل مغازه دار و سایر مشتریها نشود و نه خیلی بیشتر از حد نیاز، تا وسوسه به خریدهای غیر ضروری نشود.
به مغازه ها و فروشندگان و مسیر رفت و آمد او و به مدت زمان رفت و برگشت او توجه و نظارت داشته باشید.
نوعی برنامه ریزی داشته باشید که بچه ها مکرراً به خرید نروند.
حتی المقدور از فرستادن دختران آنهم به صورت تنها، به خرید خودداری شود.
کودکان را در ساعات دیر وقت شب به خرید نفرستید.
به آنها تذکر بدهید که هر خریدی درست نیست.
به آنها یاد بدهید برای خرید کردن با شما مشورت نمایند و برای خرج کردن پول خود هم برنامه ریزی و دقت داشته باشند.
3-3- فرزندان و پول
امام باقر (ع): «خداوند درهم و دینار را برای سامان یابس کار خلق قرار داده است تا بدان وسیله، امور زندگانی مردمان بگذرد و نیاز های آنان برآورده شود.»
نحوه نگهداری از اسکناس ها را باید به فرزندان آموزش داد.
خرید یک کیف پول که هزینه ی کمی دارد، به راحتی می توان پول را نگهداری کرد. بچه ها باید ارزش پول درآوردن و پول نگهداشتن و پول خرج کردن را بدانند.
آنها باید بدانند که پول نعمتی از جانب خداست که با زحمات فراوان پدر و مادر به دست می آید. لذا نباید به راحتی از بین برود و باید در قبال آن احساس مسئولیت کنند.
4-3- فرزندان و حفظ اموال
امام صادق(ع):«احتفظ بمالک فانه قوام دینک»
از دیگرآموزشهای ضروری به فرزندان توجه دادن آنان به حفظ اموال می باشد، برخورد توپ با شیشه و شکسته شدن آنها و یا وارد شدن ضرر به اموال دیگران، نباشد، که این کار مستلزم صرف هزینه های مادی و زمانی زیادی است و بر پدر و مادر واجب است از پول پس انداز فرزند(اگر دارد) و یا از پول خودشان خسارت وارده را جبران نمایند.
5-3- فرزند و کار
تشویق فرزندان به کار کردن از وظایف تربیتی والدین است. کار کردن را باید به عنوان یک ارزش مثبت به فرزندان آموزش داد. آغاز آنهم از همان ابتدای کودکی است که کودک برای همکاری در امور ساده و پیش پا افتاده تشویق شود. با بزرگ شدن کودکان می توان انسانهایی را که با کار و تلاش پیگیر و پشتکار فزاینده ی خود به درجات عالی انسانی و اجتماعی رسیده اند به عنوان الگو معرفی کرد.
جوهره ی زندگی کار است.دانه برای خوراک آدمی پدید آمد.
جوانان ما باید بدانند که کار عامل مهم تربیت ، کسب  تجربه و تشخیص اجتماعی و به دست آوردن مهارتهای زندگی و رشد استعدادها و بروز خلاقیتها است.سستی و تنبلی بلا و آفت می باشد.
بی کاری موجب عدم تعادل و کسالت روحی و مادر انواع بزهکاری هاست.
منظور از «وضع» این است که از حیث امکانات ، زندگی هرکس با دیگران تفاوتهایی دارد.
شکرگزاری خدا را به خاطر نعمتهای بی شمارش یادآوری نمایند.
توجه به این نکته ضروری است که احساس رفاه و آسایش، مهمتر از داشتن وسایل و اسباب متعدد است.
زیرا ارزش داشته های خود را نمی دانند وچه بسیار افراد که با رضایتمندی و قناعت از حداقل امکانات با مدیریت و دقت استفاده و رفع نیاز مینمایند زیرا که : هیچ گنج و ثروتی بی نیاز کننده تر از قناعت نیست.

فصل چهارم :
مشکلات حاد اقتصادی در خانواده ها و راهکارهای برون رفت از آنها
«و لنبلونکم بشیء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشر الصابرین»
«و حتماً شما را به چیزی از ترس و گرسنگی و کاستی در اموال و جانها و ثمرات آزمایش می کنیم و صابران(در این سختیها را) بشارت بده.»
انسان عاقل نه از فراز دنیوی مغرور می شود و نه از فرود آن دچار یأس و سستی می گردد.
1-4- علل پیدایش مشکلات
نابسامانیهای شدید اقتصادی در خانواده معمولاً بر اثر مسدود شدن راههای درآمداتفاق می افتد که برحسب مدت انسداد، وضعیت پس انداز خانواده، وجود حمایتهای جانبی از خانواده ، تعداد افراد خانواده و تلاش آنها و مهمتر از همه شیوه ی مدیریت خانواده دچار شدت و ضعف است.
هم چنین بحرانها گاه می تواند به علت از دست دادن سرپرست خانوار که وظیفه ی تأمین معاش خانواده رل بر عهده داشته اتفاق بیفتد که در این حال خانواده علاوه بر ضربات عاطفی ناشی از فقدان عزیز خود، قطع شدن راه درآمد یا کاهش شدید آن را نیز باید تحمل کند.
برخی از مردم وسیله آزمایش برخی دیگر می شوند.
راههای برون رفت از مشکلات حاد اقتصادی
به همان ترتیب که عوامل ایجاد بحرانها در درون یا برون خانواده شکل می گیرد، راههای رهایی از این مشکلات نیز به دو دسته درون خانوادگی و برون خانوادگی تقسیم می شوند.
2-4- راهکارهای درون خانوادگی :
1-2-4 مدیریت صحیح :
«هرکس تقوا در رعایت حدود الهی را پیشه کند خداوند برای او راه خروج قرار می دهد.»
مهمترین عامل گذر از بحرانها و مشکلات ، مدیریت صحیح و خردمندانه است.
شرایط سخت، عامل مؤثری برای به فعلیت درآورده شدن استعدادهای عالی انسانی است لذا مدیریت در مواجهه با مشکلات حاد نه تنها خود را نمی بازد بلکه با تدبیر به سروسامان دادن اوضاع نابسامان موجود می پردازد. او سعی می کند با شناخت شیوه های سالم و مشروع راههای جدید کسب درآمد را انتخاب کند.
2-2-4- استفاده از پس انداز ها:
معمولاً خانواده هایی که بطور نسبی از توان مادی بهره مند باشند سعی می کنند با دوراندیشی گونه های مختلف از پس انداز را( مثل ذخیره کردن اضافه درآمد در بانک یا خرید سهام یا زمین و ...) برای خود و فرزندانشان تأمین نمایند.
3-2-4- همکاری های درون خانواده :
در زمان بروز نابسامانیهای اقتصادی یکی از بهترین شیوه های برون رفت، همکاری های درونی افراد خانواده می باشد. آثار این همکاریها غیر از خروج خانواده از وضعیت بحرانی، می تواند به صورت یک تجربه غنی برای سازندگی شخصیتی فرزندان و افزایش مهر و محبت بین اعضا خانواده باشد. این همکاریهای می تواند بهاشکال مختلفی باشد. مثل کنار گذاشتن خواسته ها و توقعات درجه دوم و چندم برای چیزهایی که ضرورت جدی برای خرید آنها وجود ندارد یا مثلاً فرزندان بزرگتر زودتر وارد بازار کار شوند ویا اگر در حال تحصیل هستند به طور موقت از ادامه تحصیل خودداری کرده و به اشتغال و یا ضمن تحصیل با حذف اوقات فراغت به کار کردن و تأمین درآمد بپردازند.
4-2-4- حمایتهای فامیلی :
یکی دیگر از راههای گذر از دوران سخت شدائد مادی خانواده ، همکاریها و حمایتهای افراد فامیل به خصوص بزرگان قوم می باشد. درباب احکان خانواده و مسائل نفقه در فتاوای مراجع گرانقدر آمده است که در صورت ناتوانی مرد از تأمین نفقه خانواده ،بر پدر اوست که به تأمین مخارج او و فرزندانش اقوام نماید (در صورت توانایی).
هم چنین می توان با ایجاد صندوق قرض الحسنه فامیلی توسط بزرگان خانواده قدم مؤثری برای کمک به اقوامی که گرفتار مشکلات و محتاج به وام هستند، برداشت. وجود این نوع صندوق ها درفامیل موجب بیشتر شدن همبستگی خانوادگی و همین طور گرفتار نشدن نیازمندان در چرخه ی ربا خواری می شود.
3-4- راهکارهای برون خانوادگی :
بخش دیگری از راههای برون رفت از بحرانهای اقتصادی خانواده، کمکهایی است که از طریق نهادهای غیر خانوادگی ارائه می شود که خود به دو دسته نهادهای حکومتی و سازمانهای خیریه مردمی تقسیم می شود.
1-3-4- بیمه ها :
انواع بیمه ها می تواند کمک مهمی برای جبران خسارتهای وارده باشد، مثل بیمه آتش سوزی، زلزله، بیمه های حوادث رانندگی، بیمه عمر، بیمه سرقت، بیمه مسئولیت و...
2-3-4- کمیته ی امداد امام خمینی (ره) :
یکی از مهمترین نهادهای خدماتی جامعه، کمیته امداد امام است که در خدمت اقشار کم درآمد و محروم جامعه می باشد، طبق اساسنامه کمیته امداد هدف از تشکیل کمیته ارائه خدمات حمایتی، معیشتی، فرهنگی برای نیازمندان و محرومان داخل و خارج کشور به منظور تأمین خود اتکایی، تقویت و رشد ایمانی با حفظ کرامت انسانی است. مرکز اصلی امداد تهران ایت.
3-3-4- سازمان تأمین اجتماعی :
تأمین اجتماعی نتیجه ی یک روند تاریخی است که امروزه به عنوان یکی از شاخص های توسعه یافتگی کشورها مطرح است.
در کشور ما مأموریت اصلی این سازمان پوشش کارگران مزد و حقوق بگیر (به صورت اجباری ) و صاحبان حرف و مشاغل آزاد (به صورت اختیاری) است.
تأمین اجتماعی یک سازمان عمومی غیر دولتی است.
مهمترین تعهدات و خدمات سازمان تأمین اجتماعی عبارت است :
حمایت در برابر حوادث، بیماری، بارداری و... ، مستمری بازنشستگی ، از کار افتادگی، بازماندگان.
مقرری بیمه بیکاری.
غرامت دستمزد ایام بیماری، بارداری و...
کمک هزینه ازدواج و کفن و دفن
4-3-4- سازمان بهزیستی :
یکی دیگر ازسازمانهای خدماتی، سازمان بهزیستی می باشد، این سازمان خدماتی را جهت کمک به توانمندی معلولین، پرداخت حق بیمه کارگران معلول، اخذ موافقت اصولی و پروانه جهت فعالیت مؤسسات غیر دولتی و خیریه برای اموری مثل باز پروری معتادین ، خانه سلامت دختران وزنان، مراکز توانبخشی بیماران روانی مزمن، کمک به اشتغال و ارائه خدمات حقوقی به مددجویان و معلولان بهزیستی و هم چنین برنامه ریزی جهت استفاده از خدمات مهارتی و تخصصی افراد انجام می دهد.
هم چنین استفاده از وامهای بانکی، سهام عدالت، تسهیلات صندوق مهر امام رضا (ع)، تسهیلات و وامهایی جهت اشتغالزایی، کمکهای سازمان بازنشستگی و... امکانات و کمکهایی است که می تواند جهت سبک شدن بار کمر شکن مشکلات اقتصادی خانواده به کار گرفته شود.